Dubbeldiagnose in Brussel: Toegankelijkheidsdrempels zichtbaar maken en professionals ondersteunen in het aanpakken ervan.

De toegang tot juiste hulp- en zorgverlening voor mensen met een beperking en een geestelijke gezondheidsproblematiek (dubbeldiagnose) in Brussel is niet overal even evident. BruZEL brengt samen met ervaringsdeskundigen en professionals die drempels in kaart en ondersteunt het Brusselse werkveld om de toegankelijkheid van zorg en hulpverlening voor mensen met een dubbeldiagnose te verbeteren.

Wat is een dubbeldiagnose?

De term dubbeldiagnose [1] verwijst naar de combinatie van handicap [2] met een geestelijke gezondheidsproblematiek (probleemgedrag en/of psychiatrische stoornissen) (1).

De problematiek is complex, want de groep van mensen met een dubbeldiagnose is bijzonder heterogeen (1).

Situatie in Brussel

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft naar schatting 15% van de bevolking een handicap, wat overeenkomt met ongeveer 183.000 mensen (2). Een steeds groter aandeel van deze populatie kampt ook met een geestelijke gezondheidsproblematiek.

Uit de ervaringen van professionals en organisaties in Brussel komen enkele vaststellingen naar voor.

Grote vraag naar ambulante zorg. Door een afbouw van psychiatrische bedden, zien we dat mensen met een dubbeldiagnose meer nood hebben aan ambulante hulp- en zorgverlening (4).
De noden zijn complex. De complexiteit in de zorg voor mensen met een dubbeldiagnose is groot. Verschillende diensten en specialisaties zijn nodig om de juiste ondersteuning te kunnen bieden, zeker in een stad die wordt gekenmerkt door diversiteit, (institutionele) gelaagdheid en grootstedelijke complexiteit (4, 6).
De toegang blijft moeilijk. Personen met een dubbeldiagnose krijgen nog steeds moeilijk toegang tot de diensten waaraan zij behoefte hebben. Over dubbeldiagnose is nog te weinig gekend in de zorg- en welzijnssector (4,5).
Net omdat de problematiek op het kruispunt van sectoren zit, is een netwerkmatige aanpak nodig die: afstemming mogelijk maakt, bruggen bouwt en collectieve oplossingen test.
Tegelijk biedt Brussel ook kansen. Er bestaan sterke verbindingen tussen de buurt, de zorg en soms ook andere sectoren zoals de kunstensector (4,6).

Wat doet BruZEL?

Actie 1: BruZEL maakt toegankelijkheidsdrempels zichtbaar via persona’s op basis van verhalen van ervaringsdeskundigen en professionals.

Actie 2: BruZEL ondersteunt gezondheids- en welzijnsprofessionals om toegankelijkheidsdrempels in hun werking aan te pakken

Waarom werken met persona’s?

Een persona is een fictief personage, samengesteld uit reële ervaringen. Deze werkwijze laat ons toe om:

Concrete ervaringen van de Brusselaar en de professional rond toegankelijkheid te delen i.p.v. abstract te beschrijven;
Drempels over de lijnen heen in kaart te brengen (nulde – derde lijn, zorg – welzijn, werkveld – beleid) te vertrekken vanuit de leefwereld van de Brusselaar;
In het actieplan BruZEL 2027-2029, acties en prioriteiten te definiëren op basis van reële noden uit het werkveld.

Van persona’s naar gerichte ondersteuning

De persona’s zijn geen eindpunt, maar het vertrekpunt van een traject samen met het werkveld.

Co-creatie: de persona’s zijn opgebouwd uit ervaringen van ervaringsdeskundigen en mensen uit het werkveld.
Centrale rol cluster PZON: we leggen de persona’s voor aan de cluster PZON van de zorgraad, die een centrale rol speelt in de uitwerking van ervan en de prioriteiten van onze ondersteuning rond dubbele diagnose.
Vertalen naar actie: per persona formuleren we concrete ondersteuningsmaatregelen en beelden we de drempels af op bestaande Brusselse hefbomen of innovatieve ideeën.

[1] In de praktijk spreekt men ook over dubbele diagnose bij het gelijktijdig voorkomen van een geestelijke gezondheidsproblematiek en een verslaving. In de context van het actieplan van BruZEL, gebruiken we de eerstgenoemde definitie.

[2] Iemand heeft een handicap wanneer een langdurige fysieke, mentale, verstandelijke of zintuiglijke beperking waarbij hun interactie met een onaangepaste omgeving, verhindert dat die persoon volledig en op gelijkwaardige manier aan de samenleving deelneemt (2).

Persona’s op basis van verhalen van ervaringsdeskundigen en professionals

Ontmoet Rofayda

Zij is negentien jaar en de oudste van het gezin. Samen met haar broers en zussen woont ze bij haar opa. Haar verhaal toont hoe een jongvolwassene met een dubbeldiagnose, rond de transitieleeftijd, vaak tussen de mazen van zorg- en hulpverlening valt. En waar het moeilijk is voor professionals om continuïteit van zorg te garanderen.

Persona Rofayda

Bronnen

(1) Advies van de Hoge Gezondheidsraad nr. 9203: Behoeften betreffende dubbele diagnose (verstandelijke beperking en bijkomende problemen op het vlak van geestelijke gezondheid: probleemgedrag en/ of psychiatrische stoornissen

(2) Handicap en toegankelijkheid. Equal Brussel. Via: https://equal.brussels/nl/theme/handicap-en-toegankelijkheid/

(3) Rapport Centrum voor Evaluatie van de Autonomie en de Handicap (CEAH) Iriscare: Ondersteuning van Brusselse kinderen met een aandoening. 2025. https://www.iriscare.brussels/nl/download/ceah-verslag-ondersteuning-van-brusselse-kinderen-met-een-aandoening/

(4) Zonnelied over cliënten met een dubbele diagnose en de kansen voor intersectorale samenwerking in Brussel. Katleen Evenepoel. Zonnelied vzw. Via: https://www.kenniscentrumwwz.be/kennisbank/werken-in-brussel-als-nederlandstalige-organisatie

(5) Atelier Tam-Tam: opleidingen om mensen met een dubbele diagnose in Brussel beter te begeleiden. Iriscare. Via: https://www.iriscare.brussels/nl/2026/07/30/atelier-tam-tam-opleidingen-om-mensen-met-een-dubbele-diagnose-in-brussel-beter-te-begeleiden/

(6) Hubbie over verschillende regelgeving aan Vlaamse, Franstalige en bicommunautaire kant en de impact voor Brusselaars. Veerle Aendekerk. Hubbie vzw. Via: https://www.kenniscentrumwwz.be/kennisbank/werken-in-brussel-als-nederlandstalige-organisatie